Thông tin tiền trạm chương trình

Góp nắng xuân 2010

Xã Cư K'Bang là một xã kinh tế mới nằm cách trung tâm thị trấn EA SÚP khoảng 20km, giáp ranh với huyện EA H'LEO. Được sự giới thiệu của một người dân địa phương, chúng tôi đã tới Cư K'Bang để tìm hiểu về đời sống của người dân tại đây.

Dọc theo con đường đất đỏ bụi mù mịt, chúng tôi tới Ủy Ban Nhân Dân xã Cư K'Bang. Tại đây, khi hỏi thăm một người dân địa phương về "thôn nhà bạt", anh này nhiệt tình chỉ đường cho chúng tôi và không quên kèm theo một câu "Mấy chú cứ đi vào tham quan đi, cả cái nước Việt Nam không có chỗ nào giống chỗ này".

Thôn nhà bạt - đó là từ mà người dân địa phương dùng để nói về thôn 13,14,15,16 xã Cư K’Bang. Theo sự hướng dẫn, chúng tôi tới thôn 13, xã Cư K’Bang. Thôn nằm trên một triền đồi thoai thoải với độ dốc vừa phải. Phải rất khó khăn chúng tôi mới tìm được một người dân biết tiếng Kinh để hỏi thăm và đưa đi tham quan về tình hình đời sống của đồng bào.

Đồng bào ở đây là người H’Mông, Dao và Sán Chỉ từ vùng núi Tây Bắc di cư vào. 100% đồng bào theo đạo Tin lành. Thôn 13 có khoảng 150 nóc nhà với hơn 1000 khẩu, 100% số hộ dân nằm trong diện hộ nghèo tới rất nghèo. Trong đó có tới 100 hộ mới di cư vào được khoảng 2 năm. Số dân di cư vào sau này không nằm trong diện quy hoạch của chính quyền địa phương nên đã tạo rất nhiều sức ép cho địa phương trong việc quy hoạch khu dân cư, các cơ sở hạ tầng phúc lợi và đất canh tác. Bản thân những người dân này cũng gặp rất nhiều khó khăn trong đời sống vì thiếu đất canh tác, phải đi làm xa, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn.

Đồng bào chủ yếu làm thuê hoặc thuê đất  của người khác để trồng trọt. Thanh niên và người lớn đi làm thuê ở các vùng Gia Lai hoặc Đăk Nông. Mỗi ngày thu nhập khoảng 50.000 – 70.000 VNĐ. Một lần đi làm thuê kéo dài từ 1 – 2 tháng mới về lại làng. Số phụ nữ hoặc người già có sức khỏe yếu không thể đi làm thuê sẽ ở nhà thuê đất của người Kinh hoặc người Tày để làm. Giá thuê khoảng 250.000 VNĐ cho một vụ trồng lúa 03 tháng. Mỗi vụ trồng đậu đen thu hoạch trung bình khoảng 7kg/ sào ruộng. Giá bán khoảng 10.000 VNĐ/kg. Mỗi vụ trồng đậu đen kéo dài khoảng 2 tháng.

Chúng tôi nhẩm tính với giá thành sản phẩm và mức thu hoạch như vậy, trung bình 2 tháng, một hộ gia đình ở đây (nếu mượn được đất) sẽ thu hoạch được khoảng 150.000 – 200.000 VNĐ. Ngoài ra, hàng ngày đồng bào phải đi vào rừng, ở gần suối, nơi mà đất còn ẩm ướt, đủ điều kiện cho các loại rau rừng mọc để hái rau về ăn. Trung bình khoảng cách di chuyển khoảng 5 – 7km.

Người phụ nữ này trồng được 20kg đậu đen với thu nhập khoảng 150.000 – 200.000VND/2 tháng

Tiếp tục đi sâu vào trong làng, chúng tôi bắt gặp những hình ảnh xác xơ tiêu điều của những căn chòi lợp bằng bạt rách nát tả tơi, bay phấp phới trong gió. Do điều kiện sinh hoạt chưa ổn định và kinh tế khó khăn, đồng bào chỉ có thể dựng được những túp lều tạm bợ. Không hiểu những túp lều rách tả tơi như thế này có thể che được sương gió  rét buốt của núi rừng Tây Nguyên?

Một số hộ gia đình có 3 - 4 bao lúa (loại 50kg) sau khi thu hoạch đã được coi là “có của ăn của để”. Số lúa này sẽ để cả nhà ăn trong … 6 tháng. Đồ đạc trong nhà hầu như không có gì vài ngoài bộ quần áo, chén bát, nồi nấu cơm và con dao đi rừng. Hiện nay, do diện tích rừng thu hẹp và thú rừng cũng không còn nhiều như trước, việc săn bắt hầu như không còn. Đồng bào đi rừng chủ yếu tìm mủ (nhựa) cây chai để đem bán. Mỗi kg mủ (nhựa) chai bán được 7.000 VNĐ.

Chợt bắt gặp một hình ảnh làm cho chúng tôi thực sự xúc động. Hai em bé người H’Mông trạc 8 tuổi đang …. mót phân trâu để phụ giúp gia đình. Vào cái tuổi mà lẽ ra các em phải được đi học thì các em đang phải lầm lũi giữa nắng như đổ lửa của vùng cao nguyên, mót từng bãi phân trâu bỏ cẩn thận vào bao. Mỗi bao loại 100kg đầy các em bán cho người Kinh bón rẫy được 10.000 VNĐ, loại bao 50kg là 6.000 VNĐ. Xót xa!

Được biết, dù rất nhiều hộ chưa có hộ khẩu nhưng chính quyền địa phương vẫn tạo điều kiện cho các em tới độ tuổi đi học được cắp sách tới trường. Xã có trường cấp 1,2 nằm sát bên cạnh UBND Xã và cách thôn khoảng 5km. Tuy được miễn giảm hầu hết các khoản đóng góp nhưng chi phí mua cặp, sách, vở, quần áo, giày dép cũng là một gánh nặng đối với kinh tế của các hộ gia đình ở đây. Tỉ lệ trẻ em đi tới trường là khá thấp. Chỉ khoảng hơn 100 em được cắp sách tới trường. Số còn lại ở nhà phụ giúp cha mẹ làm thuê, mót café, mót phân trâu, bò hoặc chăm em nhỏ.

Em gái khoảng 7 tuổi địu một em bé 6 tháng tuổi trên lưng

Điều kiện kinh tế vốn khó khăn lại càng bi đát hơn khi điều kiện sinh hoạt tối thiểu của đồng bào là nước bị đe dọa nghiệm trọng vào mùa khô. 150 hộ gia đình với hơn 1000 nhân khẩu nhưng chỉ có vỏn vẹn 3 cái giếng nước đào. Cái sâu nhất là 10m, cái nông nhất là 8m. Vào mùa khô, mực nước trong giếng lúc sáng sớm chỉ khoảng nửa mét. Ai cũng phải dậy từ sớm xếp hàng để lấy nước sinh hoạt cho cả ngày. Chỉ dựa trên con số giếng nước và số người dân, chúng ta có thể dễ dàng nhận ra được sự thiếu nước sinh hoạt trầm trọng của đồng bào nơi đây. Hãy tưởng tượng, 3 ngày bạn thiếu nước sinh hoạt, không nước tắm, không nước uống, không nước để nấu ăn!!!

Một trong những cái giếng hiếm hoi của thôn

Điều kiện vệ sinh của đồng bào cũng rất kém. Do thiếu nước sinh hoạt nên số hộ dân mắc bệnh về mắt, đường ruột khá nhiều. Chưa kể trẻ em thường la lê dưới đất, thiếu quần áo và nước để tắm rửa. Ngay lúc đang tham quan nhà của một vài người dân, chúng tôi bắt gặp một em bé bị lở trốc ở đỉnh đầu. Gặp người lạ, em chạy vội vào trong nhà, trên tay vẫn còn bốc nắm cơm dính đầy cát và bỏ vào miệng. Cha của em cho biết do không có điều kiện tiếp xúc với y tế và không có tiền mua thuốc nên em chỉ được bôi bằng vài loại lá nhai nát và một loại thuốc gì đó mà anh cũng … không biết???

Có lẽ khó khăn lớn nhất của đồng bào ở đây là đất đai để canh tác và vốn để làm ăn. Dạo một vòng quanh làng, chúng tôi nhận thấy ý thức về trồng trọt và chăn nuôi của đồng bào tương đối tốt. Tuy nhiên điều kiện để trồng trọt còn khá khó khăn (do giống, vốn, đất mà đặc biệt là nước).

Kết thúc chuyến tiền trạm lần 1 tới “thôn nhà bạt”, xã Cư K’Bang, chúng tôi ra về với những trăn trở về những đôi mắt trong veo của các em bé người H’Mông, về những căn chòi bạt rách tươm, về những ấp ủ và hi vọng được tới trường của các em.

(Ghi nhanh tiền trạm)

Tổng kết & Lưu ý:

• Có thể thực hiện được chương trình với nhiều hoạt động khác nhau: thăm hỏi tặng quà, trao học bổng, sửa nhà, khoan giếng, giao lưu văn nghệ …;
• 100% đồng bào dân tộc H’Mông, Sán Chỉ và Dao. Số người biết nói tiếng Kinh rất ít nên cần lưu ý đặc điểm này khi tổ chức chương trình;
• Có một số trường hợp mồ côi, gia đình neo đơn và 01 trường hợp em trai chậm phát triển có thể có hình thức hỗ trợ khác;
• Cần có cơ quan đại diện (có tư cách pháp nhân) để liên hệ làm việc với địa phương vì đây là khu vực bất ổn định và có nhiều yếu tố nhạy cảm về chính trị;

Một số liên lạc tai huyện EA Súp

• Anh Bun Thó Lào - Bí  thư huyện đoàn ĐT: 0905042424
• Lê Hồng Hạnh - Hội liên hiệp thanh niên ĐT: 0974141114
• Email: huyendoaneasup@gmail.com